Εισήγηση επί των άρθρων του σχεδίου νόμου «προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 2014 σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους-μέλους.»

Στη χθεσινή συζήτηση τέθηκαν νομίζω όλα τα σημαντικά που αφορούν το νομοσχέδιο για την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών. Ακούστηκαν αρκετά ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις από όλες τις πλευρές και είναι θετικό ότι όλοι συμφωνούμε και αναδείξαμε και ορισμένα κενά της Κοινοτικής Οδηγίας που ενσωματώνουμε σήμερα.
Στο πλαίσιο, λοιπόν, της σημερινής εισήγησης, θα ήθελα να κάνω μια πιο εκτενή αναφορά στα άρθρα του νομοσχεδίου, έτσι ώστε να γίνει ακόμη πιο κατανοητή η λογική του. Προκαταβολικά, θα ήθελα να πω ότι από την παρούσα οδηγία έχει απαλειφθεί το σχετικό παράρτημα που υπήρχε στην προηγούμενη οδηγία και με το οποίο ορίζονταν τα πολιτισμικά αγαθά που εμπίπτουν στο πεδίο ρυθμίσεών της. Η εξέλιξη αυτή, φυσικά, είναι σε θετική κατεύθυνση, καθώς πλέον κάθε πολιτιστικό αγαθό μπορεί να γίνει αντικείμενο διεκδίκησης και επιστροφής.
Η ενσωμάτωση της οδηγίας περιλαμβάνει 11 άρθρα. Στο πρώτο άρθρο περιγράφεται το αντικείμενο και ο σκοπός του νομοσχεδίου, ο οποίος είναι φυσικά η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος της χώρας μας. Με το άρθρο 2 ενσωματώνονται οι ορισμοί που αφορούν στην κοινοτική οδηγία και είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ένα από τα θέματα προβληματισμού σε σχέση με την οδηγία είναι η ευρύτητα μιας σειράς ορισμών, όπως, για παράδειγμα, η έννοια του εθνικού θησαυρού και της σχετικής διασποράς που υπάρχει στο δίκαιο των κρατών-μελών στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Με το άρθρο 3 καθορίζεται το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων και ιδιαίτερα το χρονικό εύρος που καλύπτει. Στο εν λόγω άρθρο ορίζεται ότι οι διατάξεις καλύπτουν την περίοδο από το 1993 και μετά, ενώ υπό προϋποθέσεις μπορεί να καλύπτουν και το χρονικό διάστημα πριν από το 1993. Αυτή η πρόβλεψη καλύπτει μόνο τα πολιτισμικά αγαθά τα οποία απομακρύνθηκαν αρχικά από τη χώρα μας και κατόπιν και από το έδαφος του άλλου κράτους – μέλους στο οποίο βρίσκονταν. Σε αυτήν την πρόβλεψη εντάσσονται πολιτιστικά αγαθά τα οποία μεταφέρθηκαν, για παράδειγμα, την περίοδο της κατοχής από την Ελλάδα σε κάποια άλλη χώρα της Ε.Ε. και στη συνέχεια, όταν κάποια άλλη χώρα εισέβαλε στην εν λόγω χώρα, τα απομάκρυνε και εκείνη με τη σειρά της στο δικό της έδαφος. Υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις οι οποίες είναι πολύ σημαντικές και στην επίλυση των όποιων θεωρούμε ότι μπορεί να συμβάλει η συγκεκριμένη οδηγία. Όμως, στο άρθρο αυτό εστιάζεται και η πιο σημαντική κριτική στην οδηγία, καθώς η Ε.Ε. διστάζει να επεκταθεί σε ουσιαστικά χρονικά περιθώρια και να καλύψει τις περιόδους κατά τις οποίες συνέβησαν οι περισσότερες παράνομες απομακρύνσεις.
Με το άρθρο 4 καθορίζεται η αρχή η οποία είναι αρμόδια για την αναζήτηση και την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών. Η αρχή αυτή είναι το Τμήμα Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών της Διεύθυνσης Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων, Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Στο σημείο αυτό καλό θα ήταν να κάνουμε και μια ιδιαίτερη μνεία στο έργο του Τμήματος, γιατί η υπηρεσία αυτή έχει ήδη καταγράψει σημαντικές επιτυχίες σε ό,τι αφορά τον επαναπατρισμό πολιτιστικών θησαυρών.
Το άρθρο 5 αφορά τα ζητήματα δικαστικής προστασίας και δικονομικών διαδικασιών, ενώ το άρθρο 6 ενσωματώνει το πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών για τον εντοπισμό των πολιτιστικών αγαθών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χρησιμοποίηση του συστήματος πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά, ένα κοινοτικό εργαλείο που μπορεί να συμβάλει στην αποτελεσματικότητα των προσπαθειών.
Το άρθρο 7 αφορά τις προθεσμίες παραγραφής οι οποίες επεκτείνονται σε σχέση με τις προϊσχύουσες διατάξεις. Η δυνατότητα αξίωσης επεκτείνεται στα 3 χρόνια, ενώ η παραγραφή προβλέπεται να επεκταθεί στα 30 και 75 χρόνια αντίστοιχα, ενώ εισάγεται η πρόβλεψη για «απαράγραφο» ανάλογα με το δίκαιο του κάθε κράτους-μέλους. Στο άρθρο αυτό, παρά την επέκταση των σχετικών ορίων, η προστασία που παρέχεται δεν είναι πλήρης και θα πρέπει σαφώς τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να ξαναδούν τη συγκεκριμένη διάταξη, αν θέλουμε να μιλάμε πραγματικά για αποτελεσματική προστασία των πολιτιστικών αγαθών.
Το άρθρο 8 αφορά στις διαδικασίες αποζημίωσης και εκτέλεσης των σχετικών δικαστικών αποφάσεων. Εισάγεται η ευθύνη του νομέα, δηλαδή του κατόχου του πολιτιστικού αγαθού, να αποδείξει ότι δεν το κατέχει παράνομα για να έχει πρόσβαση σε αποζημίωση. Ταυτόχρονα, προβλέπεται η αξίωση των εξόδων που καταβλήθηκαν από το Δημόσιο σε εκείνους που συνέβαλαν αρνητικά με τη δράση τους στο να απομακρυνθεί ο πολιτιστικός θησαυρός. Το άρθρο 9 αφορά τα ζητήματα κυριότητας του πολιτιστικού αγαθού μετά την επιστροφή του και τέλος τα άρθρα 10 και 11 αφορούν τις καταργούμενες διατάξεις και την έναρξη ισχύος του νομοσχεδίου.
Στο σημείο αυτό, αν θα πρέπει γενικά να κάνουμε μια συνολική αποτίμηση της κοινοτικής οδηγίας που συζητάμε, θα λέγαμε, όπως τονίστηκε και χθες, ότι η Ευρώπη κινείται εξαιρετικά αργά στο ζήτημα της καταπολέμησης της εμπορίας πολιτιστικών αγαθών. Το πεδίο της οδηγίας που συζητάμε αποτελεί αντικείμενο επεξεργασιών από το 1993. Είναι η τρίτη τροποποίηση της αρχικής οδηγίας που έχουμε σήμερα μπροστά μας και όμως ακόμη δεν έχουμε ένα επαρκές θεσμικό πλαίσιο για την αποκατάσταση των εθνικών θησαυρών που έχουν απομακρυνθεί σε προηγούμενες ιστορικές περιόδους. Η Ε.Ε. νομοθετεί, λοιπόν, αργά στο πεδίο για το οποίο συζητάμε και, βέβαια, πολλά κράτη δεν θέτουν ούτε σήμερα το θέμα της επιστροφής πολιτισμικών θησαυρών ως πρώτη προτεραιότητά τους.
Παρόλο που το θέμα βέβαια δεν εμπίπτει καθόλου στο πεδίο ρύθμισης του παρόντος νομοσχεδίου, συνεχίζουμε να παλεύουμε με όλες μας τις δυνάμεις στο θέμα της επιστροφής των μαρμάρων του Παρθενώνα. Ταυτόχρονα, ξεκινούν και πάλι οι εργασίες της Επιτροπής της Βουλής για τις Γερμανικές Οφειλές, στις οποίες εντάσσεται το μείζον ζήτημα επιστροφή των αρχαιολογικών θησαυρών. Η χώρα μας, συνεχίζει τη προσπάθεια της στα θέματα αυτά συντεταγμένα και μεθοδικά και προφανώς ως Επιτροπή, είμαστε στη διάθεση του Υπουργείου για να συμβάλουμε όπου μπορούμε.
Τέλος, να αναφερθώ και σε μια τροπολογία που έχουμε εμπρόθεσμα αρκετοί βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, η οποία αφορά τους εργαζομένους στον ΟΔΥΕ οι οποίοι εργάζονταν στο Οργανισμό και σήμερα εκκρεμεί η μετάταξή τους. Η παρούσα λοιπόν τροπολογία, διευρύνει τη δυνατότητα αξιοποίησης αυτών των εργαζομένων, οι οποίοι μπορούν να απορροφήθουν εκτός από τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού και στις υπόλοιπες υπηρεσίες του Υπουργείου, και σε φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού.
Η βελτίωση του σχετικού πλαισίου διευρύνει τις δυνατότητες του δημοσίου να αξιοποιήσει τους εργαζόμενους με ορθολογικό τρόπο. Ενώ, δεν επιφέρει καμία επιβάρυνση οικονομική στον κρατικό προϋπολογισμό. Θα θέλαμε ο κύριος Υπουργός, που είναι και παρών να τη δει με πολύ προσοχή. Κλείνοντας, να επαναλάβω ότι σήμερα η ενσωμάτωση της Οδηγίας στην εθνική μας νομοθεσία, η οποία αφορά ουσιαστικά την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί από το έδαφος μας, κινείται σε θετική κατεύθυνση. Θεωρούμε ότι μπορεί να συμβάλει στη καταπολέμηση της εγκληματικής δραστηριότητας και καταστροφής της πολιτιστικής κληρονομιών πολλών λαών και όχι μόνο της Ελλάδας.
Αναμένουμε στο πλαίσιο αυτό από όλα τα κράτη-μέλη και τους θεσμούς της Ε.Ε., να δείξουνε ακόμη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στο συγκεκριμένο θέμα. Και μπορούμε να εργαστούμε όλοι μαζί, και συντεταγμένα για να αποσοβήσουμε την περαιτέρω καταστροφή και να δουλέψουμε για την επιστροφή όλων των θησαυρών αυτών, στο φυσικό τους χώρο. Ευχαριστώ.