Εισήγηση Παναγιώτας Δριτσέλη στη συζήτηση της ετήσιας έκθεσης της Υποεπιτροπής για την καταπολέμηση της εμπορίας και εκμετάλλευσης ανθρώπων. 21.11.2018

 

“Πολυεπίπεδο κοινωνικό πρόβλημα το trafficking”. 

 

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΔΡΙΤΣΕΛΗ: Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, το έργο της Υποεπιτροπής για την καταπολέμηση της εμπορίας και εκμετάλλευσης ανθρώπων της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, κατά την Γ΄ Σύνοδο εστίασε σε τρεις ιδιαίτερες θεματικές, στην αναφορά της ομάδας GRETA, σχετικά με την εφαρμογή από την Ελλάδα της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση ενάντια στην εμπορία των ανθρώπων, στην κρίσιμη θεματική της ισχυροποίησης του πλέγματος των πολιτικών για την υποστήριξη των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και στο σχέδιο δράσης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων 2018 – 2023. 

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Υποεπιτροπή και στις τρεις συνεδριάσεις που πραγματοποίησε είχε την ευκαιρία να ενημερωθεί και να ανταλλάξει απόψεις με εκπροσώπους της Ελληνικής Κυβέρνησης, με φορείς της δημόσιας διοίκησης, με την κοινωνία των πολιτών, με ειδικούς από διεθνείς οργανισμούς, αλλά και με επαγγελματίες των δομών υποστήριξης που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της εφαρμογής των πολιτικών προστασίας από την εμπορία και την εκμετάλλευση των ανθρώπων. 

Πρώτον, τα συμπεράσματα της ομάδας GRETA. Στη συνεδρίαση της 6 Μαρτίου 2018 συζητήθηκε το θέμα της αναφοράς της ομάδας GRETA σχετικά με την εφαρμογή από την Ελλάδα της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση ενάντια στην εμπορία ανθρώπων. Όπως σημείωσαν οι φορείς, η χώρα μας κύρωσε το 2013 τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση κατά της Εμπορίας των Ανθρώπων, η οποία υπογράφηκε στη Βαρσοβία αρκετά χρόνια νωρίτερα και συγκεκριμένα στις 16 Μαΐου 2005. Έτσι, η Έκθεση της ομάδας GRETA αποτελεί την πρώτη αξιολόγηση της εφαρμογής της συγκεκριμένης Σύμβασης από την Ελλάδα. 

Από τα συμπεράσματα επισημάνθηκαν ως θετικά εκείνα που αφορούν στη θωράκιση της εθνικής θεσμικής αρχιτεκτονικής και τα οποία σχετίζονται με τη σύσταση του Γραφείου του Εθνικού Εισηγητή και τη γρήγορη προετοιμασία του εθνικού μηχανισμού αναφοράς, ενώ σε σχέση με τις προκλήσεις που εντοπίζει η Έκθεση ιδιαίτερη αναφορά γίνεται την ανάγκη κατάρτισης ενός σημαντικού σχεδίου δράσης με τη συμμετοχή όσο το δυνατόν περισσότερων φορέων της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και στην ισχυροποίηση των μηχανισμών που αφορούν στον εντοπισμό των θυμάτων επί του πεδίου, δηλαδή στις διάφορες εκφάνσεις της καθημερινότητας, στις οποίες εμφανίζονται φαινόμενα εκμετάλλευσης και εμπορίας ανθρώπων. 

Δεύτερον, οι πολιτικές για την υποστήριξη των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων. Η συνεδρίαση έλαβε χώρα στις 15 Μαΐου του 2018. Συζητήθηκε το θέμα των πολιτικών για την υποστήριξη των ανθρώπων που πέφτουν θύματα εμπορίας. Όπως σημείωσαν οι φορείς, είναι σημαντικό να εμβαθύνει η δράση όλων, με στόχο την ενδυνάμωση των πολιτικών στήριξης των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων. Συνεπώς, τονίστηκε ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου trafficking δεν μπορεί να αφορά μόνο σε ποινικές διαδικασίες και σε διωκτικές επιχειρησιακές δράσεις, αλλά απαιτεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο υποστηρικτικών παρεμβάσεων, το οποίο θα εκτείνεται από τον εντοπισμό, μέχρι την επανένταξη των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων. 

Υπογραμμίστηκε ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο και η ενσωμάτωσή του στην εθνική νομοθεσία αποτελούν τη  νομική βάση για την προστασία των ευάλωτων ομάδων, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο μεταναστευτικό πληθυσμό. Και σε σχέση με την πρόσβαση στην εκπαίδευση και σε σχέση με την πρόσβαση στην υγεία, αλλά και ως προς την πρόσβαση σε διάφορα νομιμοποιητικά έγγραφα διαμονής, τα θεσμικά βήματα που έχουν πραγματοποιηθεί είναι μεγάλα. Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε πολλά ακόμα μπορούν να γίνουν στο πεδίο της εφαρμογής των πολιτικών και στο πλαίσιο αυτό έγινε ιδιαίτερη αναφορά, στον κομβικό ρόλο του Γραφείου του Εθνικού Εισηγητή για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων και στο σχέδιο δράσης που εκπονεί. 

Επίσης, ιδιαίτερη μνεία έγινε στο θέμα της έμφυλης διάστασης της προστασίας των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων. Όπως σημειώθηκε συγκεκριμένα για πρώτη φορά δημιουργήθηκε και βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία ένα ολοκληρωμένο δίκτυο 62 δομών σε όλη την χώρα, για την πρόληψη και αντιμετώπιση όλων των μορφών ενδοοικογενειακής βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης. Το δίκτυο αυτό περιλαμβάνει την 24ωρη γραμμή SOS 15900, η οποία στελεχώνεται από ειδικούς επιστήμονες, κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους. Επίσης, διαθέτει 40 συμβουλευτικά κέντρα σε όλη την Ελλάδα και 21 ξενώνες φιλοξενίας. Το δίκτυο των δομών εποπτεύει η Γενική Γραμματεία της Ισότητας των Φύλων μέσω της συγκρότησης μιας επιτελικής ομάδας συντονισμού.

Ως προς τα συμβουλευτικά κέντρα σημειώθηκε ότι παρέχουν ψυχοκοινωνική στήριξη δηλαδή, στήριξη με συνεδρίες από ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς. Επίσης, νομική συμβουλευτική και νομική βοήθεια σε συνεργασία με τους κατά τόπους δικηγορικούς συλλόγους μέσω πρωτοκόλλου συνεργασίας. Ακόμα, παρέχεται συμβουλευτική σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και όπου απαιτείται παρέχονται υπηρεσίες παραπομπής σε ξενώνες, σε νοσοκομεία, σε κέντρα υγείας ή σε ΜΚΟ. Όπως υπογραμμίστηκε, όλες οι δομές στελεχώνονται από επιστημονικό προσωπικό εξειδικευμένο σε συμβουλευτική γυναικών, δηλαδή, ψυχολόγους, κοινωνιολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και νομικούς. Αυτές οι υπηρεσίες καλύπτονται από το απόρρητο της συμβουλευτικής και σκοπός τους είναι η ενδυνάμωση των γυναικών. 

Τρίτον, το σχέδιο δράσης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων. Στη συνεδρίαση της Υποεπιτροπής στις 26 Ιουνίου 2018 συζητήθηκε το θέμα του σχεδίου δράσης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων 2018 – 2023. Οι φορείς που εκπροσώπησαν το Γραφείο του Εθνικού Εισηγητή για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων ανέλυσαν διεξοδικά το σχέδιο δράσης, το οποίο επεξεργάστηκε το Γραφείου του Εθνικού Εισηγητή και έθεσε σε διαβούλευση, με στόχο την ευρύτερη δυνατή συνεργασία  γύρω από τους στόχους και τις μεθόδους αντιμετώπισης του φαινομένου του trafficking. 

Όπως σημειώθηκε συγκεκριμένα, οι στόχοι του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα έτη 2018 – 2023 είναι η πρόληψη της Εμπορίας Ανθρώπων, η έγκαιρη ανίχνευση, προστασία και αρωγή των θυμάτων, η απονομή της δικαιοσύνης και η δίωξη των δραστών, ο συντονισμός και η αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ εθνικών φορέων και μεταξύ εθνικών και διεθνών φορέων για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία των θυμάτων. 

Επίσης, σημαντικό στόχο αποτελεί η εμπέδωση μιας προστατευτικής θυματοκεντρικής προσέγγισης, η οποία σέβεται και λαμβάνει υπόψη την έμφυλη διάσταση του φαινομένου, καθώς και τις ιδιαίτερες ανάγκες των διαφόρων ευάλωτων ομάδων θυμάτων και ιδιαίτερα των ανηλίκων. Αρκετοί φορείς αναφέρθηκαν στην ανάγκη ακόμα μεγαλύτερης συγκεκριμενοποίησης του σχεδίου δράσης, ώστε το γενικότερο πλαίσιο της θυματοκεντρικής προστατευτικής προσέγγισης να μπορέσει να καταστεί αποτελεσματικό και λειτουργικό στο πεδίο. Στο  πλαίσιο αυτό αναφέρθηκαν και προκλήσεις, οι οποίες ενδεχομένως θα έπρεπε να απασχολήσουν περισσότερο, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι δεν υπάρχει μία αναφορά για τους άντρες θύματα εργασιακού trafficking, σημειώνοντας ιδιαίτερα ότι οι διαστάσεις αυτού του φαινομένου αφορούν στον αγροτικό τομέα και συχνά αγνοούνται. 

Προτάθηκε μεταξύ άλλων η συμμετοχή στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης και φορέων του αγροτικού κόσμου, ώστε να υπάρξει η αντίστοιχη ευαισθητοποίηση. Από την πλευρά τους τέλος, οι φορείς εκπροσώπησης κοινοτήτων μεταναστών και άλλων ευάλωτων κοινωνικών ομάδων αναφέρθηκαν σε όψεις της καθημερινότητας του φαινομένου της Εκμετάλλευσης και Εμπορίας Ανθρώπων, ενώ παρέθεσαν και μια σειρά από προτάσεις για τη βελτίωση της πολιτικής για την πρόληψη και την καταπολέμησή τους.

Σε ότι αφορά τα συμπεράσματα. Η ενασχόλησή της Υποεπιτροπής για την καταπολέμηση της εμπορίας και της εκμετάλλευση των ανθρώπων, της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ισότητας, Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, κατά τη Γ΄ Σύνοδο, ανέδειξε σημαντικές όψεις του φαινόμενου, ενώ επέτρεψε την εμβάθυνση της συζήτησης γύρω από τις δράσεις που θα πρέπει να προχωρήσουν, ώστε να υπάρξει, αφενός, μια πιο συγκροτημένη σεισμική απάντηση στο πρόβλημα και αφετέρου, να διευρυνθεί η ευαισθητοποίηση του συνόλου της κοινωνίας, αλλά και του κρατικού μηχανισμού στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Σε ό,τι αφορά τις ελλείψεις στον κρατικό μηχανισμό, αλλά και τα προβλήματα στον συντονισμό των φορέων που συμμετέχουν στην προσπάθεια καταπολέμησης της εμπορίας ανθρώπων, η έκθεση της ομάδας GRETA, σχετικά με την εφαρμογή από την Ελλάδα της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση ενάντια στην εμπορία ανθρώπων, ανέδειξε μια σειρά από προβλήματα, με κυριότερα εκείνα του συντονισμού, της πρόληψης, αλλά και της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης του φαινομένου. Και η διάσταση της ενημέρωσης, αλλά και εκείνη της προστασίας μετά από τον εντοπισμό των θυμάτων, θα πρέπει να ισχυροποιηθούν, και ταυτόχρονα να αυξηθούν τα μέσα και οι πόροι, ώστε να δοθούν οι απαραίτητες απαντήσεις σε ένα φαινόμενο που συνδέεται, προφανώς και με την έξαρση της μεταναστευτικής κρίσης, αλλά και με άλλα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα.

Ως προς τις πολιτικές για την αντιμετώπιση του φαινομένου της εκμετάλλευσης αλλά και της εμπορίας, τέθηκαν οι ακόλουθοι άξονες :

  1. Άμεση εκπόνηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης, με προθεσμίες και κοστολογήσεις, ώστε να μπορούν να ενταχθούν στον προϋπολογισμό.
  2. Επαρκέστερη στελέχωση του γραφείου του Εθνικού Εισηγητή, η προβλεπόμενη στελέχωση του γραφείου από μόνο τρία μέλη, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του Εθνικού Εισηγητή, όπως ορίζει ο ν.4198/2013, θεωρείται ανεπαρκέστατη.
  3. Η προσθήκη του Υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής στα Υπουργεία για τα οποία προβλέπεται από τον ν.4198/2013, ώστε να έχουν συνδέσμους με το γραφείο του Εθνικού Εισηγητή.
  4. Η θεσμική θωράκιση των συνδέσμων και των αναπληρωτών τους στα προβλεπόμενα Υπουργεία, ώστε να έχουν αποκλειστικό αντικείμενο την πρόληψη και την καταπολέμηση της εκμετάλλευσης και της εμπορίας ανθρώπων, για το οποίο και να λογοδοτούν.
  5. Ενίσχυση των προγραμμάτων επιμόρφωσης των δημοσίων υπαλλήλων και των κρατικών λειτουργών, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν τα θέματα πιο αποτελεσματικά, καθώς είναι κοινό συμπέρασμα ότι το θύμα δύσκολα απευθύνεται μόνο του στις αρχές.
  6. Επίλυση του προβλήματος θεσμοθετημένης επιμόρφωσης του προσωπικού ιδιωτικού δικαίου, για το οποίο υπάρχει η πιθανότητα να έρχεται σε επαφή με θύματα εμπορίας, η οποία σύμφωνα με το υπάρχον δεν ανήκει στις αρμοδιότητες του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης.
  7. Ενίσχυση των ενημερωτικών εκστρατειών για την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, ώστε να εκμηδενιστεί η ανοχή στο φαινόμενο, να αυξηθούν οι καταγγελίες πιθανών περιστατικών και να μειωθεί η κατανάλωση προϊόντων για τα οποία υπάρχουν πληροφορίες ότι παράχθηκαν σε εργασιακές συνθήκες δουλειάς. Επίσης, ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων στα σχολεία.
  8. Εξασφάλιση αξιοπρεπούς στέγασης και εκπαίδευσης ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων, ώστε να προλαμβάνεται η πιθανή εμπλοκή τους σε κυκλώματα εκμετάλλευσης και η θυματοποίησή τους.
  9. Εξειδικευμένη ψυχοκοινωνική στήριξη θυμάτων και μαρτύρων, ακόμη και αν δεν προβλέπεται από τη δομή φιλοξενίας.
  10. Η πλήρης νομική υποστήριξη για την παράσταση πολιτικής αγωγής των θυμάτων μέχρι και την εκδίκαση της διεκδίκησης αποζημίωσης, η οποία οφείλει να έχει ύψος αντίστοιχο με τη βλάβη που υπέστη το θύμα.
  11. Ακόμη, προστασία μαρτύρων κατ’ αναλογία με τις διατάξεις που ισχύουν για υποθέσεις διακίνησης ναρκωτικών.
  12. Προσαρμογή της δικονομίας ώστε να προλαμβάνεται η επαναθυματοποίηση, όπως για παράδειγμα, η βιντεοσκόπηση των καταθέσεων.
  13. Η αναμόρφωση της νομοθεσίας για τις άδειες παραμονής των θυμάτων, δηλαδή, η εναρμόνιση με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης.
  14. Ακόμη, η αναζήτηση ευθυνών του εργοδότη σε κάθε περίπτωση εργασίας σε συνθήκες δουλείας.
  15. Τέλος, αύξηση θέσεων φιλοξενίας για θύματα άνδρες.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΔΡΙΤΣΕΛΗ (δεύτερο μέρος τοποθέτησης) :  Είναι γεγονός και δεν νομίζω να το αμφισβητεί κανείς ότι, το «trafficking» είναι ένα πολυεπίπεδο ζήτημα και ένα κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο ταλανίζει τις κοινωνίες διεθνώς, όσο εντείνονται οι οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις. Είναι ένα ζήτημα που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, το οργανωμένο έγκλημα, το οποίο φαίνεται να είναι και το δεύτερο διεθνώς σε επίπεδο κερδοφορίας, τις μεταναστευτικές ροές, κάτι για το οποίο δεν έχουμε μιλήσει καθόλου. Δηλαδή, είναι ένα ζήτημα το οποίο θα πρέπει να το προσεγγίσουμε και εμείς ως Υποεπιτροπή, προφανώς σε συνεργασία και με άλλες αρμόδιες Μόνιμες Επιτροπές αλλά και με την Ειδική Μόνιμη Επιτροπή της Ισότητας στην οποία συμμετέχουμε όλοι. Να δούμε πως μπορούμε και νομοθετικά, έστω για αυτό το διάστημα μέχρι τη λήξη αυτής της Συνόδου, για να θωρακίσουμε ακόμα περισσότερο το πλαίσιο, για να προστατέψουμε αυτούς τους ανθρώπους.

Θέλω να πω δύο πράγματα για τα οποία δεν μιλήσαμε πολύ στην προηγούμενη περίοδο. Καταρχήν, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε και να μην ταυτίσουμε το «smuggling» με το «trafficking», παρόλο που στη συνείδηση του κόσμου, πολλές φορές, πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Προφανώς, το ένα οδηγήσει στο άλλο και υπάρχουν δίκτυα που μπορεί να τα συνδέουν, αλλά αυτό, όμως, δεν είναι ένα θέσφατο και αυτό θα πρέπει να το ξεχωρίσουμε.

Από την άλλη, μιλάμε για συνθήκες εκμετάλλευσης ανθρώπων, στις περισσότερες περιπτώσεις σεξουαλικής, ωστόσο δεν είναι μόνο αυτό και θα πρέπει να τονίσουμε. Η δουλειά μας εδώ και με βάση το θεσμικό πλαίσιο, το οποίο υφίσταται ή θέλουμε να ενισχύσουμε, κατά την άποψή μου, θα πρέπει να μιλήσουμε για την πρόληψη και το πως θα εμφυσήσουμε, ειδικά στα νέα παιδιά, όλες εκείνες τις αντιλήψεις για μηδενική ανοχή σε τέτοιου είδους συμπεριφορές και τέτοιου είδους εγκλήματα.

Από τη σεξουαλική μέχρι την εργασιακή εκμετάλλευση, για παράδειγμα, παίρνοντας ως αφορμή ό,τι συνέβη πριν λίγα χρόνια στη Μανωλάδα, θεωρώ ότι η μηδενική ανοχή απέναντι σε ένα τέτοιο φαινόμενο θα πρέπει να είναι εκ των ων ουκ άνευ. Αυτό θέλει ένα οργανωμένο δίκτυο, γιατί υπάρχουν και ζητήματα που δεν αφορούν μόνο σε έναν οργανισμό ή σε ένα Υπουργείο. Προφανώς, εδώ χρειάζονται συνέργειες και συνεργασίες. Άρα, η κεντρική πολιτική διοίκηση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση που, ήδη, μπορούμε να πούμε ότι προσφέρει αρκετά σε αυτό το ζήτημα, αλλά και με όλους τους κοινωνικούς φορείς που μπορούν να προασπίσουν και να μας βοηθήσουν, θεωρώ ότι θα πρέπει να τους καλέσουμε εδώ και να συζητήσουμε, για παράδειγμα, το εξής.

Ο νόμος που ψηφίστηκε πριν λίγους μήνες για την υιοθεσία και την τεκνοθεσία μείωσε, έστω και στο ελάχιστο, το γεγονός ότι πολλές γυναίκες πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης του σώματός τους, ωθούμενες να παράγουν πολλά ωάρια με ορμόνες κι ύστερα να τα μεταπωλούν. Υπήρξε χτύπημα στην παράνομη υιοθεσία ή όχι; Δηλαδή, μία διαδικασία πιο γρήγορης διεκπεραίωσης μιας υιοθεσίας ή μιας τεκνοθεσίας, ήταν ένα χτύπημα απέναντι σε ένα φαινόμενο το οποίο ταλανίζει αυτή τη στιγμή την ελληνική αλλά και την παγκόσμια κοινωνία; Το λέω, ως ένα από τα θέματα που θα μπορούσαμε να συζητήσουμε, με βάση και το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο ή σε αυτό το θεσμικό πλαίσιο να προσθέσουμε δύο, τρία πράγματα, με βάση αυτή την πολύμηνη εμπειρία, για αυτή την εξέλιξη.

Θέλω να πω και δύο πράγματα και για την εργασιακή εκμετάλλευση, γιατί η Μανωλάδα μπορεί να ήταν η αφορμή για να γίνει ευρέως γνωστό ένα γεγονός, το οποίο λίγο-πολύ σε όλους μας ήταν γνωστό, αλλά δεν ήταν το μοναδικό, ούτε έχει σταματήσει να υφίσταται. Νομίζω ότι, θα πρέπει και το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας, στο οποίο υπήρξε μια ενίσχυση τα προηγούμενα χρόνια, να μας φέρει μια εισήγηση για το πως είναι τα πράγματα τώρα και τι προσπαθείς γίνονται για τη μείωση αυτού του φαινομένου.

Τέλος, όσον αφορά τα εργασιακά δικαιώματα, κυρίως των εκδιδόμενων γυναικών, νομίζω ότι είναι μια συζήτηση που πρέπει να την ανοίξουμε για να δούμε πως μπορούμε, ως Επιτροπή αλλά και με τη διαβούλευση που θα κάνουμε με τους αρμόδιους φορείς, να βάλουμε ένα τέλος σε όλο αυτό, το οποίο περιέγραψε η συνάδελφος, η κυρία Μπέττυ Σκούφα, πριν από λίγο. Ευχαριστώ.